بررسی ابعاد حقوقی رمز ارزها

مقدمه

از زمان به وجود آمدن اولین تمدنها، کالاهای بسیاری به عنوان ابزار ارزش گذاری و مبادله میان انسانها شناسایی شدند. از صدف، پوست حیوانات و نمک گرفته تا جمجمه انسان.! با پیشرفت بیشتر، انسانها از فلزاتی همچون طلا سکه ضرب کرده و در مبادلات خود از آنها استفاده کردند. سپس پول کاغذی جایگزین آنها شد، پولی که دولتها و بانک مرکزی قدرت کنترل بسیاری بر ارزش آن دارند. و امروزه به لطف تکنولوژی ما در آستانه تحول نسل سوم در دنیای پول هستیم. یعنی پول دیجیتال و رمز ارزها.

تعریف رمز ارز

رمز ارز ترجمه ای از cryptocurrency است که با معمولاً با مشهورترین مصادیق آن شناخته می شود. مانند بیت کوین، اتریم، لایت کوین و ریپل مونرو. کریپتوکارنسی از جمع دو لغت crypto به معنای رمزی، سری، پنهانی و currency به معنای ارز ایجاد شده است. و مجموع آن، یعنی پول یا ارزی که بر پایه علوم رمزنگاری شده ایجاد شده است. و می تواند با استفاده از علم ریاضیات، کدهای رمزنگاری شده‌ای را ایجاد کند تا اطلاعات پول پنهان بماند و کسی نتواند در روند تولید، انتشار و انجام مبادلات خللی وارد آورد. به عبارت دیگر در این نوع پول از روش رمزگذاری رایانه ای برای کنترل تولید پول و انجام معاملات بدون واسطه و مرجع مرکزی (دولت و بانک مرکزی) استفاده می شود. در واقع رمز ارزها نوعی پول بی پشتوانه هستند. یعنی هیچ دولتی بر آن تسلط ندارد و پول مردم برای مردم است.

اولین بار ایده این پول ‌ها، در سال ۱۹۹۸ :

به منظور تسهیل انجام امور مالی و پولی و حذف واسطه ها (یعنی بانک‌) مطرح شد. در طول سا‌ل‌های مختلف این ایده توسط متخصصین حوزه فناوری اطلاعات پیگیری شد. تا اینکه در سال ۲۰۰۹، بیت کوین به عنوان اولین واحد پول مجازی و نمونه موفق عملیاتی طرح های سابق معرفی شد. تجربه موفق بیت‌ کوین و مزایایی که تکنولوژی آن با خود به ارمغان آورد، موجب شد در مدت زمان کوتاهی، به طور فزاینده‌ای رشد یافته و انواع و اقسام مختلفی از آن با اهداف متنوع خلق گردد. رمز ارزها هیچ سیستم کنترل کننده متمرکزی ندارند و از طریق هیچ سازمان با نهاد دولتی اداره نمی شود.

شیوه ایجاد

امنیت شبکه های ارز مجازی بر پایه فن آوری توزیع دهنده بِلاک چِین (زنجیره بلوکی) تامین می شود. بر پایه بلاک چِین هر استخراج کننده (miner) معاملات صورت گرفته را تایید می کند و در واقع یک گره ایجاد می کند و این گره به بلاک اضافه می شود و در اینترنت پخش می شود. بر همین اساس هم گفته می شود این فن آوری در مالکیت و کنترل هیچ فردی نیست و در واقع شبکه بلاک چین بدون آنکه متکی به فرد، گروه و یا حتی کشوری باشد معاملات و امنیت آن را تضمین می کند. عملیات صدور رمز ارز توسط اجماعی از دارندگان این ارز به عمل آمده و معاملات و تراکنش‌ها توسط همین افراد تأیید و ثبت می‌شود. ثبت این معاملات در بلوک‌ های نرم‌ افزاری بدون امکان تغییر و قابل نظارت همگان انجام می‌‌شود. که به این فناوری بلاک چین گفته می‌شود.

تمایز رمز ارز (ارز مجازی) و ارز دیجیتال

در تعبیر صحیح، ارزهای دیجیتال ارزهایی هستند که به صورت الکترونیکی ذخیره و منتقل می‌شوند. هر گونه پولی که بر مبنای صفر و یک باشد در این تعریف می‌گنجد. اعم از اینکه مبنای آن پول سنتی و بانکی باشد و یا ارزهای مجازی. لذا ارز دیجیتال مفهومی موسع دارد و کلیه ارزهایی را که غیر فیزیکی هستند دربر می‌گیرد. ارز مجازی (رمز ارزها) از این جهت که غیر ملموس است نوعی ارز دیجیتال محسوب می‌شود. وجه تمایز آن این است که پول دیجیتال، نماینده اسکناس های بانکی است که فقط سازوکار آن غیر فیزیکی شده است. در حالی که ارز مجازی (رمز ارزها) هیچ‌ گونه ارتباطی با پول بانکی نداشته و یک ارز جدید با سازوکار منحصر‌ به‌ فرد است.

بررسی ابعاد حقوقی رمز ارزها

ویژگی های رمز ارزها

برخی ویژگی های رمز ارزها به گونه ایست که باعث شده برخی آن را نه ارز و پول بلکه آن را مال و دارایی مالی تلقی می کنند. به عنوان مثال در نظام حقوقی آمریکا رمز ارزها، دارایی مالی هستند. رمزارزها ویژگی های بینظیر و فوق العاده ای دارند. ویژگیهایی همچون تسریع نقل و انتقال ارز در سراسر جهان، غیرقابل شناسایی بودن طرفین مبادله، ناتوانی دولت‌ ها در مصادره و بلوکه کردن و اخذ مالیات، خاصیت ضد تورمی داشتن، کارمزد پایین نقل و انتقالات و بسیاری از مزایای دیگر. در ادامه مهمترین این ویژگی ها را بررسی می کنیم

1- برگشت ناپذیری (غیر قابل اِقاله بودن) :

بعد از ثبت یک معامله (انتقال مالی) اثر معامله غیر قابل حذف است. یعنی هیچ اراده ای ولو بالاترین مقامات نظامی و قضایی و دولتمردان ابر قدرت ها نمی توانند آن معامله را باطل کنند و اثر کان لم یکن (هرگز رخ نداده است) به آن بدهند. حال ولی در تبادلات مالی سنتی حتی پیش از به وجود آمدن نظام پولی در جهان اقتصاد، ابطال معاملات به دلایل مختلف وجود داشته است. حتی در برخی موارد امنیتی یک دولت ممکن است دستور حذف سابقه تراکنش مالی را صادر کند. اما رمز ارز چنین نیست. چون کل شبکه به صورت زنجیره به هم وابسته است اساساً نه شخصی چنین اختیاری دارد و نه ممکن است که یک معامله باطل شود.

2- ناشناس ماندن:

در فضای رمز ارز نه تبادل مالی و نه حساب ها (پرداخت کننده و دریافت کننده) واقعی نیستند و گرچه چرخه تبادل ها قابل رصد است. اما ارتباط آنها با فضای واقعی و اینکه چه شخص یا گروهی هویت اصلی را دارا هستند غیر قابل شناسایی است. در واقع گرچه مثلا در مورد بیت کوین شناسه ۳۰ کاراکتری انتقال مشخص است اما هویت واقعی انتقال دهنده و گیرنده که در کجای دنیاست و چه شخصی یا اشخاصی هستند مخفی باقی می ماند.

3- سرعت و جهانی بودن :

رمزارز در لحظه تراکنش را انجام می دهد و این انتقال محدوده جغرافیایی نمی شناسد و هیچ دولتی نمی تواند مانع آن شود.

4- امنیت :

تقلـب درتراکنش هـای ارزهای دیجیتال جایگاهی ندارد. کسی نمی تواند آن‌ها را متوقف یا هک کند. در حالی که در فضای تبادلات سنتی جعل پول و اسکناس ممکن است و در فضای بانکداری اینترنتی موضوع هک مطرح می شود. اما در مورد رمز ارزها امنیت تعریف دیگری دارد چون رمز انگاری آن دو مرحله ایست و در یک مرحله رمز عمومی آن را قفل می کند و باز کردن آن صرفا توسط دارند رمز خصوصی ممکن است که همین باعث می شود هک شدن آن امری تقریبا غیر ممکن گردد. پس می توان گفت امنیت آن حتی نسبت به بانکداری اینترنتی نیز بالاتر است.

5- مجوز گریزی :

رمز ارز هیچ مانعی برای فعالیت نمی‌شناسد و هیچ گونه محدودیتی ندارد. هر شخصی که به اینترنت دسترسی داشته باشد می تواند به مبادلات آنلاین بپردازد. البته مهم ترین چالشی که در استخراج رمزارز ها وجود دارد استخراج غیرقانونی آن است. بر اساس قوانین ایران به صورت قانونی می توان اقدام به استخراج رمزارز نمود. مجورهای قانونی لازم از وزارت صنعت ، معدن و تجارت اخذ می شود و پس از آن می توان به شکل قانونی استخراج را آغاز کرد. همچنین مجوز واردات تجهیزات استخراج رمزارز نیز با همین وزارت خانه است.

وضعیت حقوقی رمزارزها در ایران

در ایران هر چند رغبت به مبادله رمزارزها فزونی یافته است. ولی این تمایل صرفا از جهت سرمایه گذاری است نه ابزاری برای خرید کالا و خدمات. در ایران مقررات پراکنده و ناقصی در مورد رمزارزها وجود دارد. اصولا سرمایه‌ گذاری و نگهداری و معامله رمزارزها در کشور جرم نیست. چون طبق ماده ۲ قانون مجازات اسلامی «هر رفتاری اعم از فعل یا ترک فعل که در قانون برای آن مجازات تعیین شده است جرم محسوب می‌شود». ولی در ادامه خواهیم دید که قانونگذار به کارگیری رمز ارزها را در مبادلات درون سازمانی و بانکی ممنوع اعلام کرده است.

ارزهای دیجیتال در بانک ها و موسسات مالی قابل ارائه نیستند. مطابق با ماده 2 و 3 قانون پولی و بانکی برای اینکه چیزی پول تلقی شود باید توسط شورای پول و اعتبار و بانک مرکزی به عنوان پول شناسایی گردد. تاکنون چنین شناسایی ای از سوی دولت یا نهاد قانونگذار انجام نشده است.

بررسی ابعاد حقوقی رمز ارزها

در دستورالعمل سال 96 و تکمیل آن در سال 98:

بانک مرکزی، ممنوعیت مبادله رمزارزها برای واحدهای تابعه بانک مرکزی را لازم الاتباع کرده و با یادآوری نقش انحصاری بانک مرکزی در تولید انتشار و مدیریت پول کشور، از آثار حقوقی ناشی از معاملات رمزارزها توسط مردم برائت جسته است.! سرانجام هیئت وزیران در مرداد 98 آیین نامه فرآیند استخراج فراورده های پردازشی رمزنگاری شده رمزارزها و استفاده از رمزارز را به تصویب رساند. به موجب این آیین نامه استفاده پولی از رمز ارزها به طور رسمی ممنوع است.

بنابراین در وضعیت قانونگذاری فعلی در فضای داخلی ایران :

نمی توان برای رمزارزها ماهیت پول قانونی قائل گردید. در واقع هرچند رمزارزها از جهات مبنایی و تئوریک قابلیت پول بودن را دارند و توسط مردم نیز به عنوان پول شناخته شده اند. اما برای آنکه قانونا به عنوان پول تلقی گردند باید دولت آنها را به رسمیت بشناسد. بنابراین بهتر می توان گفت که حداقل برخی اقسام رمزارزها مکانیزمی مانند اوراق بهادار دارند و می توانند به عنوان ورقه بهادار دیجیتالی معرفی شوند.

در رویه قضایی ایران، رمزارزها به عنوان پول یا مال به رسمیت شناخته شده اند. چون رمزارزها مطابق با قوانین ایران «مالیت» دارند. موارد کلاهبرداری، سرقت (کیف پول دیجیتال) و غیره که ممکن است در رابطه با رمزارزها به وجود آید در دادگاه قابل شکایت و رسیدگی حقوقی و کیفری است.

موخره

پدیده ارزهای دیجیتال و رمزارزها موضوع مستحدثه ای است که نیازمند شناسایی حقوقی است. نهاد قانونگذار (مجلس) تاکنون به این موضوع ورود نکرده است و دولت نیز به انتشار چند دستورالعمل و آیین نامه پرداخته است. در این قوانین پراکنده رمزارزها تفکیک نشده و ماهیت و آثار حقوقی آنها معلوم نیست. بنابراین ضروری می نماید که مجلس با ورود به این

عرصه، از آن ابهام زدایی کرده و تکالیف حقوقی و محدودیت ها و ممنوعیت ها را بیان نماید.

Introduction 

Investigating the legal aspects of cryptocurrencies

Since the emergence of the first civilizations, many goods have been recognized as means of valuation and exchange among humans. From oysters, animal skins and salt to human skulls.! With further progress, humans coined metals such as gold and used them in their exchanges. Then they were replaced by paper money, which governments and central banks have a lot of control over the value of. And today, thanks to technology, we are on the threshold of the third generation transformation in the world of money. It means digital money and virtual currency.

Definition of cryptocurrency

Cryptocurrency is usually known by its most famous examples. Such as Bitcoin, Ethereum, Litecoin and Ripple Monero. Cryptocurrency is created from the combination of two words crypto meaning code, secret, secret and currency meaning currency. And its sum, that is, money or currency created on the basis of cryptography. And it can create cryptographic codes using the science of mathematics so that money information remains hidden and no one can disrupt the process of production, publication and exchange. In other words, in this type of money, the computer encryption method is used to control the production of money and conduct transactions without intermediaries and central authority (government and central bank). In fact, cryptocurrencies are a form of unbacked money. It means that no government has control over it and the people’s money is for the people.

The idea of ​​these currencies was proposed for the first time in 1998 in order to facilitate financial and monetary affairs and eliminate intermediaries (i.e. banks). Over the years, this idea was pursued by experts in the field of information technology. Until 2009, Bitcoin as the first currency virtual and successful example of the previous plans was introduced. The successful experience of Bitcoin and the benefits that its technology brought with it, caused it to grow increasingly in a short period of time and create different types and types of it with different purposes. Cryptocurrencies have no centralized control system and are not governed by any government agency.

The method of creation

The security of virtual currency networks is provided based on block chain technology. Based on the block chain , each miner confirms the transactions and actually creates a node, and this node is added to the block and broadcast on the Internet. Accordingly, it is said that this technology is not under the ownership and control of any individual, and in fact, the block chain network guarantees its transactions and security without relying on an individual, group or even a country. The operation of issuing cryptocurrency is carried out by a consensus of the holders of this currency, and transactions are confirmed and recorded by these people. Registration of these transactions in software blocks is done without the possibility of change and can be monitored by everyone. This technology is called block chain.

Differentiation of cryptocurrency (virtual currency) and digital currency

In the correct interpretation, digital currencies are currencies that are stored and transferred electronically. Any money that is based on zero and one is included in this definition. Whether it is based on traditional and bank money or virtual currencies. Therefore, digital currency has a broad concept and includes all non-physical currencies. Virtual currency (cryptocurrency) is a type of digital currency because it is intangible. Its difference is that digital money is a representative of bank notes, only its mechanism has become non-physical While virtual currency (cryptocurrency) has nothing to do with bank money and is a new currency with a unique mechanism.

Property of cryptocurrency

Some features of cryptocurrencies are such that some consider it not currency and money but property and financial assets. For example, in the American legal system, cryptocurrencies are financial assets. Cryptocurrencies have unique and wonderful features. Features such as accelerating currency transfers around the world, parties being untraceable, governments’ inability to block and levy taxes, anti-tour features, low transfer fees, and many others. In the following, we will examine the important features of these;

Irreversibility (irreversibility). After registering a transaction (financial transfer), the effect of the transaction cannot be deleted. That is, no will, even the highest military and judicial authorities and statesmen of the superpowers, can invalidate that deal and give it the effect of Kan Lam Yaken (it never happened)

: However

in traditional financial transactions, even before the existence of the monetary system in the world economy, there have been cancellations of transactions for various reasons. Even in some security cases, a government may order the deletion of financial transaction records. But cryptocurrency is not like that. Because the entire network is connected to each other in the form of a chain, basically no one has such an authority, nor is it possible for a transaction to be invalidated.